Ωτολογία

    ΠΩΣ ΑΚΟΥΜΕ;

        Τα ηχητικά κύματα περνούν από το εξωτερικό αφτί στον ακουστικό πόρο. Ύστερα ακουμπούν στον τυμπανικό υμένα, κάνοντας τον να αναπτύξει παλμικές δονήσεις. Αυτές οι δονήσεις ταξιδεύουν στο μέσο αφτί θέτοντας σε κίνηση τα οστάρια σφύρα άκμων αναβολέα. Οι δονήσεις συνεχίζουν την πορεία τους μέσω του κοχλία και βαθειά μέσα στο εσωτερικό αφτί, το οποίο περιέχει μια ρευστή δεξαμενή. Οι παλμικές δονήσεις ανιχνεύονται από τα τριχοφόρα κύτταρα, η διέγερση των οποίων έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία νευρικών ιώσεων. Τα νεύρα μεταφέρουν αυτές τις ώσεις στον εγκέφαλο όπου και απωκοδικοποιούνται ως ήχος.

    ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΗΧΟΣ;

       Ήχος είναι το αίσθημα που προκαλείται στον εγκέφαλο, λόγω της διέγερσης των αισθητηρίων οργάνων της ακοής από μεταβολές πίεσης του ατμοσφαιρικού αέρα. Οι μεταβολές αυτές διαδίδονται με την μορφή ηχητικών κυμάτων. Οι ήχοι που μπορούμε να ακούσουμε είναι από 20 έως 20.000hertz. Οι ήχοι κάτω από 20hertz ονομάζονται υπόηχοι και οι ήχοι πάνω από 20.000hertz υπέρηχοι. Η ένταση του ήχου μετριέται με ντεσιμπέλ.

    Παράδειγμα εντάσεων ήχου

    Ψίθυρος, αέρας 10 db
    Φυσιολογική ομιλία 45 db
    Αυτοκινητόδρομος 80 db
    Κινητήρας αεροπλάνου 140 db

     

    ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΑΚΟΗ

    ΕΛΑΦΡΙΑ ΒΑΡΗΚΟΪΑ

    ΜΕΣΑΙΑ ΒΑΡΗΚΟΪΑ

    ΒΑΡΙΑ ΒΑΡΗΚΟΪΑ

    ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΙΚΗ ΒΑΡΗΚΟΪΑ

     

    Η Ανατομία Του Αυτιού

     

        Το αυτί αποτελείται από τρία τμήματα. Το έξω αυτί, το μέσο και το έσω. Το έξω αυτί περιλαμβάνει το πτερύγιο και τον ακουστικό πόρο. Ο ακουστικός πόρος έχει διαστάσεις κατά μέσο όρο 3 εκατοστά μήκος και διάμετρο 0,7 εκατοστά. Στο τέλος του υπάρχει η τυμπανική μεμβράνη ή τύμπανο η οποία χωρίζει το έξω από το μέσο ους. Το μέσο αυτί είναι ένας χώρος πού περιέχει αέρα καθώς και τρία πολύ σημαντικά οστάρια. Τη σφύρα τον άκμονα και τον αναβολέα. Η σφύρα είναι κολλημένη στο τύμπανο από την μέσα πλευρά και ο αναβολέας στο ελλειψοειδές παράθυρο του έσω αυτιού. Το ελλειψοειδές παράθυρο είναι μία μικρή μεμβράνη επάνω στο οστό του κοχλία, περίπου σαν τη τυμπανική μεμβράνη αλλά πολύ πιο μικρή.

        Σφύρα και αναβολέας συνδέονται με τον άκμονα. Τα τρία αυτά οστάρια σχηματίζουν μία μηχανική σύνδεση με σκοπό να μεταφέρουν τις κινήσεις του τυμπανικού υμένα στο υγρό του κοχλία πού βρίσκεται στο έσω ους. Το έσω αυτί περιέχει τον κοχλία το υγρό, το οποίο ονομάζεται λεμφικό υγρό και την ακουστική μεμβράνη η οποία καταλήγει στο ακουστικό νεύρο πού στέλνει τα ερεθίσματα στον εγκέφαλο. Παρακάτω θα αναλύσουμε το ρόλο πού διαδραματίζει κάθε ένα από τα τρία σημαντικότατα αυτά τμήματα. Στο σχήμα 2,1 έχουμε μία σχηματική διάταξη της δομής του αυτιού.

    Σχήμα 2,1.

     

        Το Πτερύγιο. Μπορεί να χαρακτηρισθεί σαν η συσκευή πού συλλέγει τους ήχους. Ένας πολύ σημαντικός ρόλος του πτερυγίου είναι η ένδειξη ότι ο ήχος έρχεται από μπροστά ή από πίσω. Η παρουσία του πτερυγίου αυξάνει κατά 5db την πίεση πού ασκείται στο τύμπανο μας για τους ήχους πού έρχονται από μπροστά. Είναι πολύ χαρακτηριστικό άλλωστε το παράδειγμα πού κάποιος προσπαθώντας να ακούσει καλύτερα βάζει την παλάμη πίσω από το αυτί του. Αυτό γίνεται ασφαλώς ασυναίσθητα γιατί έτσι έχουμε μεγαλύτερη ενίσχυση του εισερχομένου στον ακουστικό πόρο ήχου, καθώς αυξάνεται η επιφάνεια του πτερυγίου.                     

       Ο Ακουστικός Πόρος  είναι το κανάλι πού ξεκινάει από το πτερύγιο και καταλήγει στην τυμπανική μεμβράνη. Θα μπορούσε να παρομοιασθεί σαν σωλήνας ανοιχτός από το ένα άκρο και κλειστός από το άλλο όσο αφορά την συμπεριφορά του στην διέλευση του ηχητικού κύματος. Παρουσιάζει δηλαδή το φαινόμενο του συντονισμού και των στάσιμων κυμάτων. Συντονισμό έχουμε όπως περιγράψαμε ήδη όταν το μήκος κύματος της συχνότητας είναι τέσσερις φορές πιο μεγάλο από το μήκος του καναλιού, και στάσιμο κύμα όταν η συχνότητα έχει μήκος κύματος ίσο με το μήκος του καναλιού.


        Το Μέσο Αυτί. Όπως έχουμε ήδη αναφέρει, η μετάδοση της ενέργειας από ένα μέσο με χαμηλή χαρακτηριστική αντίσταση σε ένα άλλο με πολύ μεγαλύτερη είναι ένα πολύ δύσκολο πρόβλημα. Αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα πού καλείτε να λύσει η φύση με την μεταφορά ήχου από την αέρινη οδό του ακουστικού πόρου στο υγρό του κοχλία. Η λύση δίνεται και μάλιστα με καταπληκτικό τρόπο με την παρεμβολή του μέσου αυτιού.

     Στην πραγματικότητα ο ρόλος του μέσου αυτιού είναι η προσαρμογή των χαρακτηριστικών αντιστάσεων του αέρα του έξω ους και του υγρού του κοχλία. Σε περίπτωση απουσίας του τότε το ηχητικό κύμα θα έπεφτε απ ευθείας πάνω στο υγρό του κοχλία και σαν αποτέλεσμα θα είχαμε την σχεδόν ολοκληρωτική ανάκλαση του. Έχει υπολογιστεί ότι μόνο το ένα χιλιοστό της συνολικής ηχητικής ενέργειας θα μπορούσε να διαταράξει το λεμφικό υγρό. Ο λογαριθμικός λόγος αυτών των ποσοστών μας δίνει μία συνολική ακουστική απώλεια 30db.

     

      Είπαμε ότι το έξω αυτί τελειώνει στην τυμπανική μεμβράνη. Ακριβώς από την πίσω πλευρά της είναι κολλημένο το πρώτο από τα τρία μικρά οστάρια πού σχηματίζουν τη μηχανική σύνδεση μεταξύ τυμπάνου και ελλειψοειδούς παραθύρου. Αυτό είναι η σφύρα. Το δεύτερο οστό είναι ο άκμονας οοποίος συνδέεται με το τρίτο, τον αναβολέα. Στη βάση του αναβολέα είναι το ελλειψοειδές παράθυρο. Αυτό είναι επίσης ένας υμένας πού μοιάζει με τον τυμπανικό αλλά είναι πολύ μικρότερος.

                Από την μια πλευρά του είπαμε είναι κολλημένη η βάση του αναβολέα και από την άλλη υπάρχει το υγρό του κοχλία. Η επιφάνεια του τυμπανικού υμένα είναι κατά προσέγγιση 0,595cm2 και η επιφάνεια του ελλειψοειδούς παραθύρου είναι 0,032cm2 Η πρώτη δηλαδή είναι κατά 18,5 φορές μεγαλύτερη από τη δεύτερη. Καθώς τα ηχητικά κύματα πέφτουν στο τύμπανο και το ταλαντώνουν, ανάλογα με την ένταση και τη συχνότητα, η ταλάντωση αυτή μεταφέρεται μέσω του συστήματος των οστών στη μεμβράνη της βάσης του αναβολέα. Δηλαδή στο ελλειψοειδές παράθυρο. Η τελευταία είναι αυτή πού διαταράσσει τα υγρά του κοχλία.

                Η σχέση ανισότητας των δύο μεμβρανών όμως μας δίνει μια αύξηση της πίεσης στη δεύτερη κατά 25db περίπου. Όσον αφορά το μηχανικό σύστημα των οστών, η σφύρα είναι μεγαλύτερο οστό από τον άκμονα κατά λόγο 1,3 προς ένα. Αυτό σημαίνει πώς έχουμε περιορισμό της κίνησης της μεμβράνης του ελλειψοειδούς παραθύρου σε σχέση με τον τυμπανικό υμένα. Συμπερασματικά λοιπόν βάση της όλης λειτουργίας του μέσου αυτιού έχουμε μια αύξηση της πιέσεως πάνω στη μεμβράνη του αναβολέα σε σχέση με την τυμπανική ενώ ταυτόχρονα έχουμε και ένα περιορισμό του εύρους της μετακίνησης της πρώτης σε σχέση με την δεύτερη. Επίσης ένας πολύ σημαντικός ρόλος του μέσου αυτιού είναι η προστασία του όλου ακουστικού συστήματος από ήχους πολύ δυνατής εντάσεως, πολύ υψηλής συχνότητας ή πολύ χαμηλής συχνότητας. Η προστασία παρέχεται με την βοήθεια δύο πολύ μικρών μυών (των μικρότερων στο ανθρώπινο σώμα). Είναι ο διατείνων το τύμπανο και ο μυς του αναβολέα. Όταν αυτοί συστέλλονται η λειτουργία του συστήματος των οσταρίων περιορίζεται σημαντικά. Η προστασία αυτή είναι ανακλαστική και τίθεται σε λειτουργία κάθε φορά πού εκτιθόμαστε σε έναν ήχο τέτοιας συχνότητας ή εντάσεως πού δεν πρέπει να διοχετευθεί στο έσω αυτί.     

    Στο σχήμα 2,2 έχουμε την σχηματική διάταξη του αυτιού καθώς και των οσταρίων του μέσου ους.

    Σχήμα 2,2.

     

     

    1. Πτερύγιο
    2. Λοβός
    3. Ακουστικός πόρος
    4. Τυμπανική μεμβράνη
    5. Σφύρα
    6. Άκμονας
    7. Αναβολέας
    8. Ευσταχιανή σάλπιγγα
    9. Λαβύρινθος
    10. Ελλειψοειδές παράθυρο
    11. Κοχλίας
    12. Ακουστικό νεύρο

        Εκτός από την οστική άλυσο πού περιέχεται στο μέσο αυτί υπάρχει και ένα σωληνάκι, η ευσταχιανή σάλπιγγα. Η χρησιμότητα της είναι στο να εξισορροπεί την πίεση του αέρα πού υπάρχει στο έξω αυτί και αυτής πού υπάρχει στο έσο. Επίσης συμβάλλει στην απομάκρυνση υγρών από το μέσο αυτί σε περιπτώσεις μόλυνσης. Η ευσταχιανή σάλπιγγα ξεκινάει από το μέσο αυτί και καταλήγει στον ρινοφάρυγγα. Το αμέσως επόμενο και πιο πολυσύνθετο μέρος του αυτιού είναι το έσω αυτί.

     

    Το Έσω Αυτί

        Όπως έχει γίνει κατανοητό ως τώρα η πίεση ενός ακουστικού ερεθίσματος, θα προκαλέσει μια ταλάντωση στον τυμπανικό υμένα και αυτός με την σειρά του μία δόνηση του μηχανικού συστήματος του μέσου αυτιού με τελικό αποδέκτη όλης αυτής της ενέργειας το ελλειψοειδές παράθυρο της βάσης του αναβολέα. Αυτό είπαμε είναι μία μεμβράνη σαν την τυμπανική αλλά πολύ μικρότερη, πού βρίσκεται πάνω στον κοχλία. Από την πίσω πλευρά του βρίσκεται το υγρό του κοχλία.

        Στο σχήμα 2,1 θα δούμε πάνω από τον κοχλία τα τρία ημικυκλικά κανάλια του μηχανισμού του προθαλάμου του οργάνου της ισορρόπησης. Αυτά έχουν να κάνουν με την ικανότητα της ισορροπίας μας και της αντίληψης για το ποια κατεύθυνση γέρνουμε. Αυτός ο μηχανισμός δεν έχει σχέση με την ακοή γι αυτό θα τον παραβλέψουμε. Στο σχήμα 2,3 βλέπουμε σε μεγέθυνση την σύνδεση του μέσου αυτιού με το έσω.       Βλέπουμε το σημείο επαφής του αναβολέα (Stapes) με την μεμβράνη πού λέγεται ελλειψοειδές παράθυρο (oval window), και ακριβώς από κάτω υπάρχει μια άλλη τρίτη μικρή μεμβράνη πού λέγεται στρογγυλό παράθυρο ( Round window) Το πράσινο σημείο είναι το κομμάτι εκείνο του κοχλία στο οποίο τα παραπάνω έρχονται σε επαφή.

    Σχήμα 2,3

        Ο κοχλίας έχει το μέγεθος ενός μπιζελιού και είναι στριμμένος σα σαλιγκάρι. Από το σχήμα αυτό παίρνει και το όνομα του. Στο σχήμα 2,4 πού για περιγραφικούς λόγους είναι απλοποιημένο, το στρίψιμο των 2,75 στροφών ξεδιπλώνεται και έχει μήκος 2,5 περίπου εκατοστά. Ο γεμάτος υγρό κοχλίας χωρίζεται από δύο μεμβράνες. Η μία είναι η μεμβράνη του Reissner πού εκτός από το να την αναφέρουμε δεν θα μας απασχολήσει άλλο γιατί δεν σχετίζεται με την ακοή, και η άλλη η βασική μεμβράνη. Αυτή βέβαια σχετίζεται άμεσα με τον ήχο γιατί είναι η αφετηρία της μετατροπής των ηχητικών κυμάτων σε ηλεκτρικά και την προώθηση τους στο ακουστικό νεύρο. Από το ακουστικό νεύρο μεταφέρεται η πληροφορία στον εγκέφαλο με την μορφή ηλεκτρικών σημάτων και εκεί αφού αναλυθεί αποθηκεύεται.

    Σχήμα 2,4

     

        Η ταλάντωση του τυμπάνου από την συχνότητα ενός εισερχομένου ηχητικού κύματος ενεργοποιεί τα οστάρια. Δηλαδή το τύμπανο κουνάει τη σφύρα, η σφύρα τον άκμονα και ο άκμονας με τη σειρά του τον αναβολέα. Η κίνηση του αναβολέα πού έχει κολλημένο στη βάση του το ελλειψοειδές παράθυρο προκαλεί την ταλάντωση του υγρού του κοχλία. Τα υγρά του κοχλία είναι πρακτικά ασυμπίεστα. Δηλαδή επειδή ο κοχλίας είναι γεμάτος με υγρά και δεν υπάρχει καθόλου αέρας, δεν έχουν καμία ελαστικότητα. Μία κίνηση του ελλειψοειδούς παραθύρου προς τα μέσα έχει σαν αποτέλεσμα την άμεση ροή υγρού γύρω από το πέρα άκρο της βασικής μεμβράνης με αποτέλεσμα μια κίνηση της μεμβράνης του κυκλικού παραθύρου προς τα έξω. Το κυκλικό παράθυρο όπως βλέπουμε στο σχήμα 2,4 βρίσκεται κάτω από το ελλειψοειδές και από την κάτω πλευρά της βασικής μεμβράνης. Η μεταφορά του υγρού ανάλογα με την ταλάντωση έχει σαν αποτέλεσμα την δημιουργία στάσιμων κυμάτων στη βασική μεμβράνη. Η θέση πού έχουν τα στάσιμα κύματα πάνω σε αυτή έχει σχέση με την συχνότητα ταλάντωσης και μεταβάλλονται καθώς αλλάζει η συχνότητα. Ένας ήχος χαμηλής συχνότητας έχει σαν αποτέλεσμα την δημιουργία στάσιμων κυμάτων κοντά στο πέρα άκρο της βασικής μεμβράνης ενώ ένας ήχος υψηλής συχνότητας δημιουργεί μέγιστα πλάτη κοντά στο ελλειψοειδές παράθυρο. Σε περίπτωση σύνθετου κύματος όπως είναι η ομιλία ή η μουσική τότε έχουμε πολλές στιγμιαίες κορφές οι οποίες μετακινούνται διαρκώς σε θέση και πλάτος κατά μήκος της βασικής μεμβράνης. Τα κύματα πού δημιουργούνται στο υγρό του κοχλία ερεθίζουν τις άκρες νεύρων ψιλές σαν τρίχες οι οποίες μεταφέρουν τα σήματα μέσω του ακουστικού νεύρου στον εγκέφαλο με την μορφή εκκένωσης νευρώνων.

        Στην βασική μεμβράνη υπάρχουν 15000 εξωτερικά κύτταρα με περίπου 140 μικροσκοπικές τρίχες το καθένα. Επίσης υπάρχουν 3500 εσωτερικά κύτταρα με περίπου 40 μικροσκοπικές τρίχες το καθένα. Οι μικροσκοπικές αυτές τρίχες ονομάζονται στερεοβλεφαρίδες. Αυτές είναι οι μετατροπείς της ηχητικής ενέργειας σε ηλεκτρική. Καθώς ο ήχος αναγκάζει το υγρό του κοχλία και την βασική μεμβράνη να κινούνται, οι στερεοβλεφαρίδες λυγίζουν και με αυτό τον τρόπο αποστέλλονται ηλεκτρικά σήματα προς τον φλοιό του εγκεφάλου. Τα ηλεκτρικά αυτά σήματα ονομάζονται ακουστικά δυναμικά.

        Όλα αυτά είναι μία εξαιρετικά απλουστευμένη παρουσίαση ενός πολύ πολύπλοκου μηχανισμού στον οποίο η επιστήμη έχει αφιερώσει τεράστια ποσότητα έρευνας. Προς το παρόν σκοπός του παρόντος εγχειριδίου είναι να δώσει μία μικρή ιδέα για τον τρόπο πού η φύση μας χάρισε την ικανότητα να ακούμε. Μέσα από αυτή τη μικρή έστω κατανόηση και με τη βοήθεια της ιατρικής και της ηλεκτρονικής επιστήμης ,ξεκινάει η προσπάθεια πού κάνουμε να βοηθήσουμε τους συνανθρώπους μας πού δεν είναι και τόσο τυχεροί με το θέμα της ακοής τους. Ερχόμαστε να καλύψουμε την χαμένη τους ακουστική ικανότητα με κάποια ηλεκτρονικά βοηθήματα τα οποία είναι γνωστά και σαν ακουστικά βαρηκοίας.

     

    ΜΟΡΦΕΣ   ΒΑΡΗΚΟΪΑΣ

       Βαρηκοΐα ονομάζεται η μείωση της ακοής. Αναλόγως του εντοπισμού της βλάβης που προκάλεσε την βαρηκοΐα υπάρχουν τρεις βασικοί τύποι βαρηκοΐας;

    1) Νευροαισθητήριος βαρηκοΐα ή αντιλήψεως

    Όταν η βλάβη εντοπίζεται στο έσω αφτί, στον κοχλία ή στον corti ή και στα δυο.

    2) Βαρηκοΐα αγωγιμότητας

    Οφείλεται σε βλάβη του έξω ακουστικού πόρου ή στο έσω αφτί. Στην περίπτωση αυτή ο ήχος εν ενισχύεται και συνάμα εμποδίζεται να μεταδοθεί στον κοχλία.

    3) Βαρηκοΐα μικτού τύπου

    Όταν υπάρχει συνδυασμός νευροαισθητήριας βαρηκοΐας και αγωγιμότητας

     

    ΑΙΤΙΑ ΝΕΥΡΟΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΣ ΒΑΡΗΚΟΪΑΣ

    Α) Συγγενής βαρηκοΐα.

    Είναι η κύρια αιτία μεγάλου βαθμού βαρηκοΐας στα παιδιά

    Β) Τραυματική βαρηκοΐα

    .Προκαλείται από άμεση ή έμμεση έκθεση σε δυνατό θόρυβο και διάφορες κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις.

    Γ) Ωτοτοξικά φάρμακα.

    Κυρίως από αντιβιοτικά όπως στρεπτομυκίνη, κινίνη κ.α.

    Δ) Ακουστικό νευρίνωμα. 

    Είναι ένας καλοήθης όγκος που αναπτύσσεται στον έσω ακουστικό πόρο

    Ε) Αγγειακά.

    Λόγω κυκλοφοριακών διαταραχών στο έσω ούς.

    ΣΤ) Λοιμώδη παθήσεις όπως η ιλαρά, παρωτίτιδα, γρίπη, ωτικός έρπης κ.α.

    Η) Πρεσιακουσία.

    Είναι μια εκφυλιστική πάθηση που εμφανίζεται στην γεροντική ηλικία

    Θ) Νόσος Menier.

    Εμφανίζεται με εμβοές, ιλίγγους και συνήθως μονόπλευρη βαρηκοΐα

    Ι) Σακχαρώδης διαβήτης

     
                    ΑΙΤΙΑ ΒΑΡΗΚΟΪΑΣ ΑΓΩΓΙΜΟΤΗΤΑΣ
    Α) Ωτίτιδα.

    Οξεία, μέση και χρόνια, διάτρηση τυμπάνου προκαλούν δυσλειτουργία του συστήματος αγωγής του ήχου.

    Β) Νεοπλασματικά.

    Διάφοροι καλοήθη και κακοήθη όγκοι

    Γ) Τραυματικά.

    Τραυματισμός του κρανίου και απότομη αλλαγή ατμοσφαιρικής πίεσης

    Δ) Ωτοσκλήρυνση.

    Η νόσος συνήθως προσβάλλει τον οστέινο λαβύρινθο

    Ε) Διάφορα.
    Όπως βύσμα (κυψέλη), ξένα σώματα, φλεγμονές που προκαλούν οίδημα κ.α.

    ΝΕΥΡΟΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑ ΒΑΡΗΚΟΪΑ

    ΒΑΡΗΚΟΪΑ ΑΓΩΓΙΜΟΤΗΤΟΣ

    ΒΑΡΗΚΟΪΑ ΜΙΚΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

    ΑΚΟΥΣΤΙΚΟ ΤΡΑΥΜΑ